राघवीच्या हातात तो जुना कागद होता आणि तिच्या डोळ्यांसमोर बाबांचा चेहरा.
“काही प्रेमं सांगण्यासाठी नसतात गं… जपण्यासाठी असतात.”
राजेशच्या त्या वाक्याने तिच्या मनात वादळ उठलं होतं.
“बाबा, मला सगळं जाणून घ्यायचं आहे.”
राजेश काही क्षण शांत राहिले.
“तुझ्या आईला सांगायचं नाही.”
“का?”
“कारण ती जे समजतेय, ते समजणं तिच्यासाठी कदाचित सोपं आहे. पण सत्य…”
ते थांबले.
“सत्य खूप जड आहे.”
राघवीने डोळे पुसले.
“मला ते जड असलं तरी चालेल.”
राजेशने कपाटातून आणखी एक फाइल काढली.
ती उघडताच राघवीला एका हॉस्पिटलची जुनी पावती दिसली.
दिनांक होता—लग्नानंतर अवघ्या आठ महिन्यांचा.
“आईला काही झालं होतं?”
राजेशने मान हलवली.
“हो.”
“काय?”
“तिच्या हृदयाला त्रास होता.”
राघवी अवाक झाली.
“पण आईला तर…”
“माहिती नव्हतं.”
राजेश खुर्चीत बसले.
“लग्नाआधीच्या तपासणीत तिच्या हृदयात एक समस्या दिसली होती. डॉक्टरांनी मोठी शस्त्रक्रिया सुचवली होती. पण तिच्या वडिलांकडे पैसे नव्हते. लग्न मोडलं असतं तर तिच्या आयुष्यावर शिक्का बसला असता.”
“म्हणून तुम्ही लग्न केलं?”
राजेशच्या डोळ्यांत पाणी आलं.
“हो. पण दयेपोटी नाही.”
ते हसले.
“मला तिच्यावर प्रेम होतं.”
राघवी स्तब्ध झाली.
“मग आईला हे का नाही सांगितलं?”
“कारण लग्नानंतर तिची शस्त्रक्रिया झाली. पण त्यासाठी मला माझं घर विकावं लागलं. माझ्या आई-वडिलांनी मला घरातून काढून टाकलं. त्यांना वाटलं मी त्यांच्या विरोधात जाऊन एका आजारी मुलीशी लग्न केलं.”
“आईला कळलं?”
“नाही.”
“मग तिचं शिक्षण?”
राजेशने डोळे खाली केले.
“तिची शस्त्रक्रिया, औषधं, घरखर्च… सगळं सांभाळताना माझ्याकडे पैसे उरले नाहीत. पण तिचं स्वप्न मला माहित होतं.”
“म्हणून तुम्ही तिला शिकू दिलं नाही?”
“मी तिला थांबवलं नाही, राघवी.”
त्यांचा आवाज भरून आला.
“मी तिला सांगितलं की थोडा वेळ थांब. मला वाटलं दोन वर्षांत सगळं सुरळीत होईल. पण तिच्या नजरेत मी तिचा शत्रू झालो.”
राघवीच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
“आणि मग?”
“मग तू जन्मलीस.”
राजेशच्या चेहऱ्यावर हलकंसं हसू आलं.
“तुझ्या जन्माच्या दिवशी तुझ्या आईने माझा हात धरून एकच गोष्ट सांगितली होती—‘तुम्ही माझ्यासाठी खूप केलंय.’”
ते काही क्षण शांत झाले.
“पण काही वर्षांनी तिला सगळं विसरलं गेलं. तिला फक्त एवढंच आठवत राहिलं की तिचं शिक्षण थांबलं.”
राघवीने फाइलमधलं एक पत्र उचललं.
त्यावर उर्वाच्या हस्ताक्षरात लिहिलं होतं—
“मला पुन्हा शिकायचं आहे.”
खाली राजेशची नोंद होती—
“ती शिकेल. कितीही उशीर झाला तरी.”
राघवीच्या डोळ्यांतून अश्रूंचा बांध फुटला.
“बाबा… तुम्ही तिला खरंच शिकवलं नाही?”
“मी दुसरा मार्ग शोधला.”
“काय?”
राजेशने एक छोटा फोटो तिच्या हातात ठेवला.
त्यात उर्वा एका जुन्या वर्गात बसलेली होती.
“ही काय?”
“तिचं शिक्षण.”
राघवीला काहीच समजेना.
“तुझी आई जेव्हा घरात कामं करत असे, तेव्हा रात्री मी तिला पुस्तकं आणून द्यायचो. तिला बाहेर कॉलेजला पाठवता येत नव्हतं. म्हणून मी घरातच तिच्यासाठी शिक्षक बोलावला.”
“पण आईला वाटतं…”
“तिला वाटतं मी तिला कैद केलं.”
राजेश हलकेच हसले.
“कधी कधी आपण एखाद्याला वाचवताना त्याच्याच नजरेत गुन्हेगार होतो.”
---
त्या रात्री राघवी आईच्या खोलीत गेली.
उर्वा खिडकीजवळ बसली होती.
गळ्यात अजूनही मंगळसूत्र नव्हतं.
“आई…”
“हं?”
“तुला बाबांनी कधी काही दिलं होतं का… जे तू विसरलीस?”
उर्वा चकित झाली.
“काय म्हणतेस?”
राघवीने काहीही न सांगता तिच्या हातात एक जुना फोटो ठेवला.
उर्वाच्या चेहऱ्यावरचे भाव बदलले.
फोटोमध्ये तीच होती.
पण तिच्या मागे फळ्यावर लिहिलं होतं—
“उर्वाचा पहिला वर्ग.”
तिच्या डोळ्यांत पाणी आलं.
“हा फोटो कुठून मिळाला?”
“बाबांकडून.”
उर्वा उठली.
“राजेशने तुला काय सांगितलं?”
“सगळं नाही.”
“म्हणजे?”
राघवी तिच्याजवळ बसली.
“आई, बाबांनी तुझं शिक्षण थांबवलं नव्हतं.”
उर्वा काहीच बोलली नाही.
“त्यांनी तुला शिकवण्यासाठी… खूप काही गमावलं.”
उर्वाच्या हातातून फोटो खाली पडला.
“खोटं आहे.”
“नाही.”
“मला का नाही सांगितलं त्याने?”
“कारण त्याला वाटलं, तुला त्याच्यावर दया यायला नको.”
उर्वा खुर्चीत बसली.
तिच्या डोळ्यांसमोर गेली पंचवीस वर्षं फिरू लागली.
तिने राजेशला किती वेळा दोष दिला होता.
किती वेळा म्हटलं होतं—
“तुम्ही माझी स्वप्नं मारलीत.”
आणि तो प्रत्येक वेळी शांत राहिला होता.
---
पुढच्या सकाळी उर्वा राजेशसमोर उभी राहिली.
तिच्या हातात तेच मंगळसूत्र होतं.
“हे तुम्ही मला कधी दिलं होतं?”
राजेश तिच्याकडे पाहत राहिला.
“लग्नाच्या दिवशी.”
“खोटं.”
राजेश दचकले.
उर्वाने मंगळसूत्र त्यांच्यासमोर ठेवलं.
“हे लग्नाच्या दिवशीचं नाही.”
राजेशच्या चेहऱ्यावरचा रंग उडाला.
“तुला कसं कळलं?”
“कारण मला आता आठवतंय.”
तिने मंगळसूत्र हातात घेतलं.
“आपल्या लग्नाच्या दिवशी हे मंगळसूत्र तुटलं होतं.”
राजेश शांत.
“आणि तुम्ही दुसरं मंगळसूत्र आणलं होतं.”
त्यांनी डोळे मिटले.
“हो.”
“मग हे?”
उर्वाने त्याच्या गाठीकडे पाहिलं.
“हे मी कधी पाहिलंच नव्हतं.”
राजेश काही क्षण गप्प राहिले.
मग हळू आवाजात म्हणाले—
“कारण हे मंगळसूत्र तुझ्यासाठी नव्हतंच.”
उर्वा स्तब्ध झाली.
“मग कोणासाठी?”
राजेशने तिच्याकडे पाहिलं.
डोळ्यांत वर्षानुवर्षं दडवलेलं दुःख होतं.
“तुझ्यासाठीच होतं…”
ते थांबले.
“…पण तुझ्या दुसऱ्या आयुष्यासाठी.”
उर्वाच्या हातातून मंगळसूत्र खाली पडलं.
आणि राघवीला तेव्हा जाणवलं—
कथा अजून संपलेली नव्हती. खरी गोष्ट तर आता सुरू झाली होती.
📱
ईरा App
आता वाचा ईराच्या कथा सोप्या पद्धतीने