संध्याचं लग्न होऊन अकरा वर्षं झाली होती. सासरचं घर मोठं होतं, घरात माणसंही भरपूर होती; पण त्या घरात एक खोली अशी होती जिथे संध्याला कधीच जाण्याची परवानगी नव्हती.
ती खोली तिच्या सासूबाईंची होती.
सासूबाईंचं नाव शारदाबाई.
घरात त्यांचा शब्द म्हणजे शेवटचा शब्द. कोण कुठे जाणार, मुलांनी काय घालायचं, सुनेने कोणाला काय द्यायचं, घरात किती पैसे खर्च करायचे—सगळं त्यांच्या हातात.
पण शारदाबाईंच्या खोलीचं कुलूप मात्र वेगळंच होतं.
“आई, तुमच्या खोलीत एवढं काय असतं?” एकदा संध्याने गंमतीने विचारलं होतं.
शारदाबाईंच्या चेहऱ्यावरचं हसू क्षणात गायब झालं.
“काही गोष्टी स्त्रियांनी जाणून घेऊ नयेत.”
संध्याला ते वाक्य तेव्हा विचित्र वाटलं होतं.
पण काही दिवसांनी तिच्या आयुष्यात अशी घटना घडली की त्या वाक्याचा अर्थ तिला कळायला सुरुवात झाली.
एक सकाळी शारदाबाईंची तब्येत अचानक बिघडली.
हॉस्पिटलमध्ये नेण्याआधी त्यांनी संध्याचा हात घट्ट पकडला.
“मी परत आले नाही तर माझ्या खोलीतल्या कपाटाच्या वरच्या कप्प्यात एक लाल डबा आहे. तो फक्त तू उघड.”
“आई, असं का बोलताय?”
“कारण घरातल्या काही गोष्टी घरातल्या पुरुषांपेक्षा स्त्रियांनी आधी जाणून घेणं गरजेचं असतं.”
संध्याला काहीच कळेना.
त्या रात्री शारदाबाई हॉस्पिटलमध्येच होत्या.
संध्या घरी एकटी होती.
रात्री साडेअकराच्या सुमारास तिला वरच्या मजल्यावर काहीतरी आवाज आला.
ठक… ठक… ठक…
ती सावधपणे जिना चढली.
शारदाबाईंच्या बंद खोलीजवळ पोहोचली.
आवाज आतून येत होता.
संध्याचं हृदय जोरात धडधडू लागलं.
दाराला कुलूप होतं.
पण आत कोणीतरी चालत असल्यासारखं स्पष्ट जाणवत होतं.
“कोण आहे?”
आवाज बंद झाला.
संध्या खाली आली.
तिने नवऱ्याला फोन केला.
“अभय, आईच्या खोलीत कोणीतरी आहे.”
अभय हसला.
“तुला भीती वाटतेय. घरात दुसरं कोण असेल?”
“पण दाराला बाहेरून कुलूप आहे.”
“उद्या पाहू.”
फोन कट झाला.
संध्याला झोप आली नाही.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी शारदाबाई हॉस्पिटलमधून घरी आल्या.
संध्याने रात्रीचा प्रकार सांगितला.
शारदाबाई काहीच बोलल्या नाहीत.
फक्त तिला पाहून म्हणाल्या,
“तुला लाल डबा आठवतोय ना?”
संध्याने मान हलवली.
त्या रात्री शारदाबाईंनी स्वतः खोली उघडली.
संध्याला आत बोलावलं.
खोलीत एक जुनं कपाट होतं.
वरच्या कप्प्यात खरोखर लाल डबा होता.
संध्याने तो उघडला.
आत काही फोटो, काही जुनी पत्रं आणि एक छोटासा कागद होता.
कागदावर फक्त एक वाक्य लिहिलं होतं—
“या घरात लग्न करून येणारी प्रत्येक स्त्री एक गोष्ट घेऊन येते… आणि एक गोष्ट सोडून जाते.”
संध्या गोंधळली.
“आई, हे काय आहे?”
शारदाबाई म्हणाल्या,
“तुझ्या आधी या घरात चार सुना आल्या.”
“चार?”
“हो. पण घरात सगळ्यांना माहीत असलेल्या तीनच.”
संध्याच्या हातातून फोटो खाली पडला.
“चौथी कोण?”
शारदाबाई काही बोलल्या नाहीत.
त्या रात्री संध्याने सगळे फोटो नीट पाहिले.
एका फोटोमध्ये एक तरुण मुलगी नववधूच्या पोशाखात होती.
तिच्या शेजारी शारदाबाईंचा मुलगा—अभय.
संध्याच्या अंगावर काटा आला.
फोटोच्या मागे तारीख होती.
लग्न: 14 मे 2011.
संध्याचं लग्न झालं होतं…
18 नोव्हेंबर 2012.
म्हणजे अभयचं तिच्याशी लग्न होण्याआधीच लग्न झालं होतं.
संध्या धावत शारदाबाईंकडे गेली.
“ही मुलगी कोण आहे?”
शारदाबाईंच्या डोळ्यांत पाणी आलं.
“अभयची पहिली पत्नी.”
“मग ती कुठे आहे?”
शारदाबाईंनी तिच्याकडे पाहिलं.
“ती जिवंत आहे.”
संध्याला धक्का बसला.
“कुठे?”
“याच घरात.”
संध्याच्या पायाखालची जमीन सरकली.
“काय?”
शारदाबाई हळू आवाजात म्हणाल्या,
“ती गेलीच नाही.”
तेवढ्यात बाहेरून पावलांचा आवाज आला.
संध्याने मागे वळून पाहिलं.
दारात अभय उभा होता.
त्याच्या चेहऱ्यावर राग नव्हता.
भीती होती.
“आई… तुम्ही तिला सगळं सांगितलंत?”
शारदाबाईंनी शांतपणे उत्तर दिलं,
“आता वेळ आली आहे.”
अभयने संध्याकडे पाहिलं.
“संध्या, माझं ऐक. गोष्ट तशी नाही जशी दिसतेय.”
“मग कशी आहे?”
अभय गप्प.
संध्याने लाल डब्यातली शेवटची फाइल उघडली.
त्यात एका हॉस्पिटलचा रिपोर्ट होता.
एका स्त्रीचं नाव—
मृणाल अभय देशमुख.
खाली लिहिलं होतं—
‘मृत घोषित.’
संध्या थरथरली.
“म्हणजे ती मेली होती?”
शारदाबाईंनी मान हलवली.
“नाही.”
“मग हा रिपोर्ट?”
“खोटा.”
संध्याच्या डोक्यात हजार प्रश्न फिरू लागले.
शारदाबाईंनी सांगायला सुरुवात केली.
“मृणालला अभयच्या वडिलांनी हुंड्यासाठी त्रास दिला. तिने विरोध केला. एका रात्री तिच्यावर जीवघेणा हल्ला झाला. आम्हाला वाटलं ती मेली. पण ती वाचली. पोलिस केस झाली असती तर घर उद्ध्वस्त झालं असतं. म्हणून तिला मृत दाखवलं.”
“मग ती कुठे होती?”
शारदाबाईंचा आवाज थरथरला.
“माझ्या माहेरी.”
“अकरा वर्षं?”
“हो.”
संध्या काही बोलू शकत नव्हती.
“मग माझं लग्न अभयशी का केलं?”
यावेळी शारदाबाईंच्या डोळ्यात अपराधीपणा होता.
“कारण मला वाटलं होतं… मृणाल कधीच परत येणार नाही.”
संध्याच्या डोळ्यांत अश्रू आले.
“म्हणजे मला सत्य न सांगता या घरात आणलं?”
“हो.”
“माझं आयुष्य?”
शारदाबाईंच्या डोळ्यातून अश्रू वाहू लागले.
“मला माफ कर.”
अचानक बाहेरून दरवाज्यावर जोरात टकटक झाली.
सगळे थांबले.
अभयने दार उघडलं.
दारात एक स्त्री उभी होती.
साधी साडी.
हातात एक जुनी बॅग.
चेहऱ्यावर अकरा वर्षांचा संघर्ष.
संध्याने तिला पाहिलं.
ती स्त्री हसली.
“मी मृणाल.”
घरात शांतता पसरली.
पण पुढच्याच क्षणी मृणालने संध्याकडे पाहून एक वाक्य म्हटलं—
“मी माझा नवरा घेण्यासाठी आले नाही.”
अभयच्या चेहऱ्यावरचा रंग उडाला.
“मग?”
मृणालने बॅग उघडली.
त्यातून तिने एक पेनड्राइव्ह काढला.
“मी त्या रात्री काय झालं होतं, त्याचा पुरावा घेऊन आले आहे.”
शारदाबाईंचा चेहरा पांढरा पडला.
संध्याने विचारलं,
“कुणाविरुद्ध?”
मृणालने तिच्याकडे पाहिलं.
“अभयविरुद्ध नाही.”
ती काही क्षण थांबली.
“तुझ्याविरुद्ध.”
संध्याला धक्का बसला.
“माझ्याविरुद्ध?”
मृणालने हळू आवाजात सांगितलं,
“तुला या घरात सून म्हणून आणणं हा योगायोग नव्हता. तुझ्या लग्नाआधीच मला सगळं माहीत होतं. तुझं लग्न या घरात का लावलं गेलं, यामागचं खरं कारण मला माहीत आहे.”
संध्याने शारदाबाईंकडे पाहिलं.
शारदाबाई डोळे खाली घालून उभ्या होत्या.
मृणालने शेवटची फाइल संध्याच्या हातात दिली.
“तू या घराची सून नाहीस, संध्या.”
संध्याने फाइल उघडली.
पहिल्याच पानावर तिच्या वडिलांची सही होती.
आणि खाली लिहिलं होतं—
“मुलीला या घरात लग्न करून पाठवण्याचा निर्णय—मृणालला न्याय मिळवण्यासाठी.”
संध्या सुन्न झाली.
मृणाल तिच्याजवळ आली आणि म्हणाली,
“तुझ्या बाबांना सत्य माहिती होतं. त्यांनी तुला या घरात पाठवलं कारण त्यांना माहित होतं की या घरातल्या स्त्रियांना एकमेकींची गरज आहे.”
संध्याने वर पाहिलं.
मृणालच्या डोळ्यांत अश्रू होते.
“मी बदला घ्यायला आले नाही. मी तुला सत्य सांगायला आले आहे.”
त्या रात्री संध्याला पहिल्यांदा समजलं—
कधी कधी एका घरात दोन बायका एकमेकींच्या प्रतिस्पर्धी नसतात.
त्या एकाच गुपिताच्या दोन टोकांवर उभ्या असतात.
आणि त्या दोघी एकत्र आल्या…
की संपूर्ण घराचा इतिहास बदलू शकतो.
📱
ईरा App
आता वाचा ईराच्या कथा सोप्या पद्धतीने