Login

नात्यांची पाऊलवाट ८

दोन एकट्या पालकांची प्रेमकथा

भाग ८: अनपेक्षित पाठींबा

रविवारची एक कोवळी, प्रसन्न सकाळ. आकाश अगदी निरभ्र होते आणि हवेत हलकासा गारवा रेंगाळत होता. अशा हसऱ्या सकाळी रॉयल हाईट्स सोसायटीच्या प्रशस्त क्लबहाऊसमध्ये मात्र प्रचंड गरमागरम आणि तणावाचे वातावरण निर्माण झाले  होते. आज सोसायटीची वार्षिक सर्वसाधारण बैठक (AGM) होती, ज्यासोबतच आगामी कमिटीच्या निवडणुकीची पूर्वतयारीही सुरू होती. खुर्च्या एकमेकांना जोडून लावल्या होत्या, मायक्रोफोनची चाचणी सुरू होती आणि सोसायटीतले रहिवासी हळूहळू येऊन आपापल्या जागा पकडत होते.

या सगळ्या गर्दीपासून दूर, आवारातील एका बाजूला शेवटच्या खुर्चीवर ३५ वर्षांची कामिनी शांतपणे बसली होती. तिच्या शेजारी तिचा आठ वर्षांचा मुलगा, शार्दूल, डोक्यावर हात ठेवून कंटाळलेल्या नजरेने इकडेतिकडे पाहत होता. कामिनीचा स्वभाव मुळातच स्वाभिमानी आणि शांत होता, त्यामुळे ती समाजातल्या किंवा सोसायटीतल्या कोणत्याही वादात पडणे नेहमी टाळायची. इथे काय चर्चा होणार, कोण कोणावर आरोप करणार, यात तिला रस नव्हता.

कमिटी जे काही निर्णय घेईल, त्याला निमूटपणे हो म्हणायचे, स्वतःची सही करायची आणि घरी निघून जायचे, याच उद्देशाने ती तिथे आली होती. खरे तर तिला या बैठकीला येण्याची अजिबात इच्छा नव्हती, पण सोसायटीचा कडक नियम होता की, वार्षिक बैठकीला अनुपस्थित राहिल्यास घरमालकाला किंवा भाडेकरूला मोठा आर्थिक दंड भरावा लागत असे. केवळ तो विनाकारण दंड टाळण्यासाठी आणि आपली उपस्थिती दाखवण्यासाठीच ती तिथे उपस्थित होती.

बैठक सुरू झाली. सोसायटीचे अध्यक्ष, जोशी काका, यांनी कपाळावरचा चष्मा नाकावर सरकवला आणि हातातला अजेंडा वाचायला सुरुवात केली. पाणीपट्टी, कचरा व्यवस्थापन, पार्किंगचे मुद्दे यांवर नेहमीप्रमाणे आरडाओरडा झाला. पण अचानक, अजेंड्याचे पुढचे पान पलटताना जोशी काकांनी आपली नजर फिरवली आणि ती थेट कोपऱ्यात बसलेल्या कामिनीवर येऊन स्थिर झाली. त्यांनी मायक्रोफोन जवळ घेतला आणि त्यांचा आवाज सगळीकडे घुमला.

"आता आपण एका अत्यंत महत्त्वाच्या आणि संवेदनशील मुद्द्याकडे वळणार आहोत," जोशी काका गंभीर सुरात म्हणाले.

"आपल्या रॉयल हाईट्स सोसायटीत फॅमिली कल्चर आणि सुसंस्कृत वातावरण राखणे अत्यंत गरजेचे आहे. गेल्या काही दिवसांत असे निदर्शनास आले आहे की, आपल्या सोसायटीत काही लोक एकटे राहतात. ठीक आहे, राहू द्यात, आपल्याला त्यावर काही मत व्यक्त करायची गरज नाही. पण रात्री-अपरात्री त्यांच्या घरी अनोळखी लोकांची ये-जा सुरू असते." त्यांनी रात्री-अपरात्री या शब्दावर मुद्दाम जास्त जोर दिला. हा सरळ सरळ त्याच रात्रीचा अप्रत्यक्ष टोमणा होता, ज्या रात्री शार्दूल आजारी असताना कौशिक तिला मदत करायला आला होता.

जोशी काका इथेच थांबले नाहीत, ते पुढे म्हणाले,

"शिवाय, बाहेर मार्केटमध्ये स्वतंत्र दुकान किंवा गाळा घेतलेला असतानाही, काही रहिवासी घरातून बेकरीचा बिझनेस किंवा मोठ्या ऑर्डर्स मॅनेज करतात. रात्रीच्या वेळी कमर्शियल डिलिव्हरीचे लोक इमारतीत येतात. यामुळे सोसायटीच्या सुरक्षेला आणि शांततेला मोठा धोका निर्माण होतो. म्हणूनच, कमिटीने एक नवीन नियम सुचवला आहे, सोसायटीत कोणत्याही घरात रात्री १० नंतर बाहेरील व्यक्तींना किंवा पाहुण्यांना प्रवेश दिला जाणार नाही. तसेच, घरातून कोणतीही व्यावसायिक कमर्शियल डिलिव्हरी करता येणार नाही. ज्यांना हे मंजूर नसेल, त्यांनी पर्यायी व्यवस्था पाहावी."

जोशी काकांच्या या वक्तव्याने सगळीकडे कुजबुज सुरू झाली. अनेकांच्या नजरा कामिनीकडे वळल्या. कामिनीला स्वतःचा असा जाहीर अपमान सहन झाला नाही. तिच्या अंगात रागाची एक लहर धावून गेली. ती अत्यंत संयमाने, पण थरथरत्या आवाजात आपल्या खुर्चीवरून उभी राहिली.

तिने जोशी काकांच्या डोळ्यांत पाहिले आणि म्हणाली,

"जोशी काका, तुम्ही हे जे बोलत आहात, ते सरळ सरळ माझ्यावर रोखून बोलत आहात हे मला समजतंय. माझा बेकरीचा स्वतःचा गाळा पूर्णपणे वेगळा आहे. मी घरातून कोणताही माल बनवत नाही की विकत नाही, मी फक्त रात्रीच्या वेळी शांतपणे तिथला हिशोब आणि कागदपत्रे तपासते. त्याने सोसायटीला काय त्रास आहे? आणि राहिला प्रश्न रात्रीचा... तर त्या रात्री सुसंकृत सोसाटीमधील कोण आले होते, हे तुम्हाला माझ्यापेक्षा चांगले ठाऊक आहे. माझा मुलगा तापाने तडफडत होता, त्याचा जीव धोक्यात होता. मी तुमच्या दारावर येऊन हात जोडत होते, पण तुम्ही कोणीच बाहेर आला नाहीत. एक दयावान माणूस माझ्या मुलाला वाचवायला धावून आला, तर तुम्ही त्याला सुरक्षेला धोका म्हणताय? हे कुठले फॅमिली कल्चर आहे तुमचे?"

कामिनीचे शब्द ऐकून जोशी काका थोडे ओशाळवाणे झाले, पण बाजूला बसलेल्या त्यांच्या पत्नी, जोशी काकू, लगेच माईक ओढून पुढे आल्या. त्या कडक आवाजात म्हणाल्या,

"अहो कामिनीजी, आम्हाला कायदा आणि माणुसकी शिकवू नका, एकटी बाई जेव्हा समाजात आणि अशा मोठ्या सोसायटीत राहते, तेव्हा तिने स्वतःच्या मर्यादा आणि काही कडक नियम पाळावेच लागतात. सोसायटीचे नियम सगळ्यांसाठी सारखेच असतात. आम्ही जे काही करतोय ते इमारतीच्या सुरक्षेसाठी करतोय."

"पण काकू, हा नियम फक्त माझ्यासाठीच बनवला जातोय ना?" कामिनी अगतिक होऊन म्हणाली. तिने आशेने आजूबाजूला पाहिले. आवारात बसलेले तिचे इतर शेजारी, मैत्रिणी ज्यांच्याशी ती रोज हसून बोलायची, ते सगळे आज मान खाली घालून बसले होते. कोणीही तिच्या बाजूने बोलण्याचे धाडस दाखवत नव्हते. समाजात एक स्त्री एकटी पडते, तेव्हा जग कसे निष्ठुर होते, याचा अनुभव ती घेत होती. तिच्या डोळ्यात अपमानाचे, अगतिकतेचे आणि असहाय्यतेचे पाणी आले. तिचे ओठ थरथरू लागले आणि ती पुन्हा खुर्चीवर बसणार, तितक्यात एक खंबीर आणि भारदस्त आवाज सोसायटीच्या मुख्य दरवाजाकडून आला.

"थांबा, हा नियम पूर्णपणे बेकायदेशीर आहे आणि हा ठराव इथे संमत होऊच् शकत नाही."

सगळ्यांनी चमकून मागे पाहिले. सोसायटीच्या प्रवेशद्वारावर कौशिक उभा होता. खरे तर, आदल्या दिवशी शाळेत अनयासोबत अभ्यास करताना शार्दूल त्याचे इतिहासाचे महत्त्वाचे पुस्तक विसरला होता. सोमवारची परीक्षा असल्यामुळे कौशिक तेच पुस्तक देण्यासाठी रॉयल हाईट्स सोसायटीमध्ये आला होता. सोसायटीच्या आवारातून येताना त्याला कामिनीवर होणारा अन्याय आणि जोशी काकूंचे ते बोचणारे शब्द स्पष्ट ऐकू आले होते. कामिनीला समाजात अशा प्रकारे एकटे पाडून अपमानित होताना पाहून कौशिकचा संयम सुटला होता. तो हातात पुस्तकाची बॅग घेऊन, मोठ्या करारी पावलांनी आला.

कौशिक सरळ चालत गेला आणि थेट कामिनीच्या खुर्चीशेजारी खंबीरपणे येऊन उभा राहिला. एखाद्या अभेद्य ढालीसारखा तो तिच्या पाठीशी उभा होता. त्याला अचानक अशा वेळी, आपल्या सन्मानासाठी उभा राहिलेला पाहून कामिनीच्या डोळ्यांतील ती भीती आणि असहाय्यता एका क्षणात थोडी कमी झाली. तिच्या काळजाला एक वेगळाच धीर मिळाला.

कौशिकने अत्यंत धारदार नजरेने अध्यक्षांकडे पाहिले आणि विचारले,

"जोशी सर, तुम्ही हा जो नियम बनवत आहात, तो नेमक्या कोणत्या सोसायटी बायलॉजनुसार वैध आहे? मला जरा दाखवाल का? गृहनिर्माण संस्थेच्या नियमावलीत असे कुठे लिहिले आहे की एखाद्या नागरिकाच्या वैवाहिक स्थितीवरून तुम्ही त्याचे हक्क ठरवणार?"

जोशी काका थोडे अडखळले, "अहो... पण सुरक्षेचा प्रश्न..."

कौशिकने त्यांना मध्यातच थांबवले.

"सर, भारतीय राज्यघटनेच्या कलम १५ आणि १९ नुसार कोणत्याही नागरिकाला त्याच्या लिंगावरून, जातीवरून किंवा वैवाहिक स्थितीवरून (तो एकटा असो वा घटस्फोटित) कुठेही राहण्याचा, सन्मानाने जगण्याचा आणि हक्काचा व्यवसाय करण्याचा पूर्ण अधिकार आहे. तुम्ही एखाद्या एकट्या राहणाऱ्या स्त्रीवर असे जाचक नियम लादू शकत नाही. तुम्ही बनवलेले हे नियम पूर्णपणे बेकायदेशीर आणि मानवी हक्कांचे उल्लंघन करणारे आहेत."

कौशिक एवढ्यावरच थांबला नाही. त्याने थेट जोशी काका आणि काकूंना उद्देशून अत्यंत कडक शब्दात सुनावले,

"ज्या रात्री या माऊलीचा आठ वर्षांचा लहान मुलगा तीव्र तापाने विव्हळत होता, ती मदतीसाठी याचना करत होती, तेव्हा शेजारी म्हणून तुम्ही लोकांनी स्वतःची दारे बंद केलीत. माणुसकी तर तुम्ही दाखवली नाहीच, आणि आता भर बैठकीत बसून कसले नियम आणि कसले फॅमिली कल्चर शिकवताय तुम्ही लोकांना? जर आज तुम्ही हा ठराव पास केलात, तर मी स्वतः कामिनीजींच्या वतीने को-ऑपरेटिव्ह कोर्ट आणि राज्य महिला आयोगाकडे सोसायटी कमिटीविरुद्ध मानसिक छळ, मानहानी आणि भेदभावाची अधिकृत तक्रार दाखल करेन. मग कोर्टात उत्तर द्यायला तयार राहा."

कौशिकच्या तोंडून ती कायदेशीर भाषा, कलमांचे संदर्भ आणि थेट कोर्ट व महिला आयोगाचा धाक ऐकून जोशी काका आणि कमिटीच्या इतर शेजाऱ्यांचे चेहरे एका सेकंदात पांढरे पडले. कोर्टाची पायरी चढण्याची कोणाचीच तयारी नव्हती. जोशी काकांनी लगेच माईक समोर घेतला आणि सारवासारव करू लागले,

"नाही, नाही... , आमचा तसा काही उद्देश नव्हता. आम्ही फक्त एक अवांतर चर्चा करत होतो. हा ठराव आम्ही लगेच मागे घेतोय. विषय संपला."

बैठक घाईघाईने संपली. लोक कुरबूर करत हळूच तिथून निघून गेले. अवघ्या काही मिनिटांत ती संपूर्ण जागा रिकामी झाली. तिथे फक्त कामिनी, शार्दूल आणि कौशिक उरले होते.

कामिनी अजूनही आपल्या जागेवर सुन्न बसली होती. तिचा भूतकाळ तिच्या डोळ्यांसमोरून एखाद्या वादळासारखा गेला. तिला तिचा भूतकाळातील नवरा महेश आठवला. जेव्हा जेव्हा तिच्या आयुष्यात असे अपमानाचे, संघर्षाचे किंवा समाजाच्या टोमण्यांचे प्रसंग यायचे, तेव्हा महेश कधीच तिच्या पाठीशी उभा राहायचा नाही. तो सरळ तिथून पळ काढायचा,

"मला या लफड्यात पाडू नकोस, स्वतःचे स्वतः बघ" म्हणून तिला नेहमी लोकांसमोर एकटे सोडायचा. त्या कटू आठवणीने तिच्या डोळ्यात पाणी आले. पण आज... आज परिस्थिती वेगळी होती. आज तिचा कोणीही नसताना, कौशिक तिच्यासाठी संपूर्ण समाजाशी न डगमगता लढला होता.

कौशिक तिच्याजवळ आला, त्याने आपल्या हातातील इतिहासाचे पुस्तक शार्दूलजवळ दिले आणि तो नेहमीसारखाच मृदू हसला. वातावरण हलके करण्याचा प्रयत्न करत तो म्हणाला,

"शार्दूलचे पुस्तक द्यायला आलो होतो, पण इथे तर वेगळीच मीटिंग सुरू होती, म्हटले कायद्याचे जे काही थोडेफार ज्ञान आहे, ते लोकांसमोर पाजळावे. कामिनीजी... तुम्ही ठीक आहात ना?"

कामिनीने त्याच्याकडे पाहिले. तिचे डोळे कृतज्ञतेच्या अश्रूंनी पूर्ण भरले होते. ती काहीच बोलू शकली नाही, कारण तिचे मन भारावून गेले होते. तिने फक्त डोळ्यांतील ते अश्रू लपवण्याचा प्रयत्न करत, अत्यंत कृतज्ञतेने कौशिक समोर होकारार्थी मान डोलवली. समाजात वावरताना तिच्या हक्कासाठी आणि स्वाभिमानासाठी लढणारा एक खंबीर, हक्काचा पुरुष मित्र आज तिला मिळाला होता, आणि हे नाते मैत्रीच्या पलीकडे जाऊन एका विश्वासाच्या घट्ट धाग्यात विणले जात होते. 

क्रमशः 

भालचंद्र नरेंद्र देव

सदर कथेचे लिखाण सुरू आहे, पुढील भाग नियमितपणे इरा फेसबुक पेज वर येतील, त्यामुळे पेजला फॉलो करून ठेवा.

ता क: ही कथा पुस्तक काल्पनिक आहे. यातील नावे, पात्रे, स्थळे आणि घटना या लेखकाच्या कल्पनेचा अविष्कार आहेत किंवा काल्पनिक पद्धतीने ती योजली आहेत. कोणाही जिवंत वा मृत व्यक्तीशी, घटना प्रसंगाशी किंवा ठिकाणांशी त्यांचे साधर्म्य आढळल्यास तो निव्वळ योगायोग समजावा.

सर्व हक्क राखीव आहेत, लेखकाच्या स्पष्ट लेखी परवानगीशिवाय या प्रकाशनाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात किंवा कोणत्याही प्रकारे पुनरुत्पादित किंवा कॉपी केला जाऊ शकत नाही किंवा कोणत्याही डिस्क, टेप, मीडिया किंवा इतर माहिती स्टोरेज डिव्हाइसवर हस्तांतरित किंवा पुनरुत्पादित केला जाऊ शकत नाही. पुस्तक परीक्षणातील संक्षिप्त अवतरण वगळता.

copyright: ©®



0
📱

ईरा App

आता वाचा ईराच्या कथा सोप्या पद्धतीने

आजच ईरा App इंस्टॉल करा →