भाग ७: पैशांचा विषय
दुपारचे साडेतीन वाजले होते. ऑक्टोबर महिन्यातील ऊन द बेक हाऊस बेकरीच्या मोठ्या काचेच्या खिडकीतून आत येत होते. ही वेळ बेकरीमध्ये ग्राहकांची गर्दी सर्वात कमी असण्याची होती. आतमध्ये वॅनिला आणि ताज्या बेक केलेल्या ब्रेडचा तोच ओळखीचा, सुगंधी वास दरवळत होता. कामिनी कोपऱ्यातल्या एका टेबलावर बसून हातात पेन घेऊन एका मोठ्या डायरीत काहीतरी हिशोब करत होती. तिचे संपूर्ण लक्ष आकड्यांच्या आकडेमोडीत होते.
तेवढ्यात बेकरीच्या दरवाजाला असलेली छोटी घंटा ट्रींग ट्रींग असा आवाज करत वाजली. कामिनीने दचकून वर पाहिले. दरवाजातून कौशिक आत येत होता. त्याने निळ्या रंगाचा फॉर्मल शर्ट घातला होता, ऑफिसमधून तो थेट इथे आला होता. त्याच्या चेहऱ्यावर नेहमीसारखेच एक हसू होते. कौशिकला पाहताच कामिनीच्या चेहऱ्यावरचा हिशोबाचा ताण कुठल्या कुठे पळाला आणि तिथे एक प्रसन्न हसू उमटले. ती गडबडीने खुर्चीवरून उठली.
"अरे, कौशिकजी! या, या... नमस्कार!" कामिनीने पुढे येत त्याचे स्वागत केले.
"नमस्कार कामिनीजी. मी थोडा अवेळी तर आलो नाही ना? तुम्ही काहीतरी महत्त्वाचे काम करत होतात वाटते," कौशिकने टेबलावरील डायरीकडे पाहत विचारले.
"अहो, अजिबात नाही. हे तर रोजचेच काम आहे. तुम्ही आलात, खूप छान झाले. प्लीज बसा ना," कामिनीने समोरची खुर्ची मागे करत त्याला बसण्याचा आग्रह केला. कौशिक आजूबाजूला पाहत पाहत तिथे बसला.
कामिनीने लगेच आपल्या स्टाफमधील एका मुलाला बोलावले आणि काहीतरी पुटपुटली. अवघ्या पाच मिनिटांत त्या मुलाने टेबलवर गरमागरम आणि सुवासिक दक्षिण भारतीय फिल्टर कॉफीचे दोन कप आणि सोबत एका छोट्या प्लेटमध्ये बेकरीचे प्रसिद्ध चीज मॅकरोनी स्नॅक्स आणून ठेवले.
कौशिकने कॉफीचा कप हातात घेतला आणि हसून म्हणाला, "वा! मला विचारण्याआधीच माझ्या आवडीची फिल्टर कॉफी? तुमची स्मरणशक्ती खूप दांडगी आहे, कामिनीजी."
कामिनीने स्वतःचा कप उचलला आणि म्हणाली, "चांगल्या माणसांच्या आवडीनिवडी लक्षात ठेवायला फार कष्ट पडत नाहीत, सर. आधी कॉफी घ्या, तुमच्या ऑफिसच्या थकव्यावर ही नक्कीच आराम देईल."
कौशिकने कॉफीचा एक घोट घेतला.
"उत्कृष्ट! खरोखरच अप्रतिम चव आहे. बरं, मुख्य विषय... शार्दूल कसा आहे आता? त्याची तब्येत कशी आहे?" त्याच्या आवाजात खरोखरची काळजी होती.
कामिनीचे डोळे कृतज्ञतेने भरून आले. ती म्हणाली,
"आता तो खूप छान खेळतोय, कौशिकजी. काल रात्री तर तो आणि त्याचे मित्र खूप वेळ कॅरम खेळत होते. त्याचा ताप आता पूर्णपणे उतरला आहे आणि अशक्तपणाही कमी झालाय. पण माहितीये का? तो घरी सारखा तुमची आणि अनयाचीच चौकशी करत असतो. 'अंकलने मला कसे उचलले होते', 'अनया गाडीत माझ्या शेजारी कशी बसली होती', हेच सांगत असतो सारखे."
कौशिक हसला, "शार्दूल खूप गुणी मुलगा आहे. लहान मुले लवकर सावरतात. अनया पण काल विचारत होती की शार्दूल कधी शाळेत येणार?"
"तो सोमवारपासून नक्की जाईल," कामिनी म्हणाली.
त्यानंतर काही क्षण दोघेही कॉफी पीत शांत राहिले. वातावरणात एक हलकी शांतता पसरली. कामिनीने हळूच आपल्या बाजूला ठेवलेली पर्स उचलली. तिच्या चेहऱ्यावर थोडा संकोच, पण तितकाच एक धीटपणा आला. तिने पर्समधून एक पांढरे, स्वच्छ पाकीट काढले. त्या पाकिटात कौशिकने हॉस्पिटलमध्ये भरलेले संपूर्ण पैसे होते. कामिनीने ते पाकीट अत्यंत आदराने आणि सावधपणे टेबलवर पुढे सरकवून कौशिकच्या समोर ठेवले.
"कौशिकजी... हे पैसे. हॉस्पिटलचे डिपॉझिट आणि औषधांचा सगळा खर्च मिळून जेवढे झाले होते, ते सगळे यात आहेत. प्लीज, हे तुम्ही घ्या," कामिनी अतिशय मऊ आवाजात म्हणाली.
कौशिकने त्या पाकिटाकडे पाहिले आणि त्याचा चेहरा किंचित गंभीर झाला. त्याने कॉफीचा कप खाली ठेवला आणि आपले दोन्ही हात एकत्र बांधले. तो मागे टेकून बसला. त्याने पाकीट उचलण्यास साफ नकार दिला.
"कामिनीजी, हे काय आहे? मला खरोखरच वाईट वाटतंय. आपण परवाच बोललो होतो ना की आपण मित्र आहोत? मग मित्रांमध्ये हा लगेच पैशांचा हिशोब कशासाठी ते देखील इतक्या घाईत?" कौशिकने नाराजीच्या स्वरात विचारले.
कामिनीने समजावण्याचा प्रयत्न केला,
"कौशिकजी, मला तुमची भावना पूर्ण समजते. त्या रात्री तुम्ही देवासारखे धावून आलात, माझ्या मुलाचा जीव वाचवलात, हे ऋण मी कधीच फेडू शकणार नाही. पण हे पैसे... हा आर्थिक खर्च तुम्ही का करावा? हा माझा संसार आहे, माझी जबाबदारी आहे."
कौशिकने एक दीर्घ श्वास घेतला आणि कामिनीच्या डोळ्यांत डोळे घालून पाहिले.
"कामिनीजी, मला एक सांगा... जर त्या रात्री शार्दूल ऐवजी माझी अनया असती आणि माझ्याकडे माझे क्रेडिट कार्ड नसते, आणि तुम्ही तिथे असतात... तर तुम्ही असाच विचार केला असता का? तुम्ही पैसे परत मागण्याची किंवा देण्याची लगेच भाषा केली असती का? मी फक्त पैशांनी मदत केली, कामिनीजी. शेवटी करता करविता तो वर बसला आहे. त्याने मला माध्यम बनवले, इतकेच. यात माझा कोणताही मोठेपणा नाही. मग हे पैशांचे पाकीट मधोमध आणून आपल्या मैत्रीत अंतर का पाडताय?"
कौशिकचे हे शब्द अत्यंत प्रामाणिक आणि मनाला भिडणारे होते. कोणत्याही स्त्रीचे मन वितळले असते. पण कामिनी ही सामान्य स्त्री नव्हती. ती चार वर्षांपासून संघर्षाच्या भट्टीत तावून सुलाखून निघालेली एक स्वाभिमानी स्त्री होती.
तीने आपली नजर ढळू दिली नाही. ती म्हणाली,
"सर, तुमचा मोठेपणा मला पूर्णपणे समजतो. तुमच्या मनाची श्रीमंती अथांग आहे. पण माझ्या स्वाभिमानाला आणि माझ्या तत्त्वांना हे मुळीच पटणार नाही. एका स्त्रीने समाजात एकटे उभे राहताना स्वतःचे ओझे स्वतः वाहणे शिकले पाहिजे, मग ते आर्थिक का असेना. मी आयुष्यात एकच गोष्ट शिकली आहे की, स्वतःची ओझी स्वतःच उचलायची असतात, दुसऱ्याच्या खांद्यावर ती द्यायची नसतात. जर आज मी हे पैसे तुम्हाला परत केले नाहीत, तर प्रत्येक वेळी जेव्हा मी तुमच्याकडे पाहीन, तेव्हा माझ्या मनात एक ओझे राहील. मला तुमच्या मैत्रीच्या समोर अपराधी किंवा उपकृत राहून जगायचे नाहीये. प्लीज, मला समजून घ्या आणि हे पैसे स्वीकारा."
कामिनीच्या शब्दांतील करारीपणा आणि तिचा स्वाभिमान पाहून कौशिक क्षणभर थक्क झाला. तिला पैशांचे ओझे नको होते आणि त्याला तिच्या स्वाभिमानाला ठेच पोहोचवायची नव्हती. कौशिक खुर्चीवरून उठला, त्याने ते पाकीट बाजूला ठेवले आणि म्हणाला,
"कामिनीजी, मला माफ करा. पण मी हे पैसे अशा प्रकारे रोख रकमेत अजिबात घेणार नाही. तुम्ही मला तुमचा मित्र मानता की केवळ एक अनोळखी मदतनीस, हे तुम्हीच ठरवा. मी निघतो." तो जाण्यासाठी वळला.
कौशिक खरोखरच निघून जाईल हे पाहून कामिनी थोडी बावरली. तिने त्याला थांबवले, "कौशिकजी, थांबा! प्लीज... एका मिनिटासाठी माझी बाजू ऐका."
कौशिक थांबला आणि त्याने मागे वळून पाहिले.
कामिनीने एक हलका सुस्कारा सोडला. तिच्या चेहऱ्यावर आता एक हुशार आणि लडिवाळ हसू आले होते. ती म्हणाली,
"ठीक आहे, जर तुम्हाला या पैशांची किंमत रोख रकमेत घ्यायची नसेल, तर मलाही तुमच्या या थोरपणाचे ओझे डोक्यावर घेऊन जगायचे नाहीये. आपण एक बिझनेस डील करूया. एक सुवर्णमध्य काढूया."
कौशिकने आपल्या दोन्ही भुवया उंचावलया,
"बिझनेस डील? ती कशी?" तो पुन्हा खुर्चीवर बसला.
कामिनीने टेबलवरचे पाकीट परत आपल्या पर्समध्ये ठेवले आणि म्हणाली,
"तुम्ही गेल्या वेळी म्हणाला होतात की अनयाला सकाळचा डबा करून देताना तुमची खूप तारांबळ उडते. ऑफिस सांभाळून सकाळी तिच्या आवडीची पोळी-भाजी किंवा नाश्ता बनवणे तुम्हाला कठीण जाते, आणि तसेही, अनयाला माझ्या हातचे पदार्थ, माझी बेकिंग खूप आवडते, बरोबर?"
"हो, ती तर तुमच्या हातच्या पेस्ट्रीची फॅन आहे," कौशिकने कबूल केले.
"तर मग डील अशी आहे... पुढचे सलग दोन महिने, अनयाला शाळेसाठी लागणारा सकाळचा डबा माझ्याकडून जाईल. रोज सकाळी शार्दूलसोबत अनयाचाही डबा मी स्वतःच्या हाताने बनवीन. तो डबा शार्दूल शाळेत घेऊन येईल आणि अनयाला देईल. यामुळे काय होईल, तुमच्या सकाळच्या वेळेची बचत होईल, अनयाला तिच्या आवडीचे खाणे मिळेल, आणि या बदल्यात माझ्या डोक्यावर जे तुमच्या पैशांचे ओझे आहे, तेही हळूच कमी होईल. काय मग? मंजूर आहे ही बिझनेस डील?" कामिनीने अत्यंत हुशारीने आणि आपलेपणाने विचारले.
कौशिक कामिनीच्या या कमालीच्या हुशारीने, तिच्या समयसूचकतेने आणि या सुंदर सुवर्णमध्याने पूर्णपणे थक्क झाला. त्याने कधी विचारच केला नव्हता की ती पैशांच्या विषयाला इतके सुंदर आणि कौटुंबिक वळण देईल. तिच्या या प्रस्तावामुळे अनयाचीही सोय होणार होती आणि कामिनीचा स्वाभिमानही जपला जाणार होता.
कौशिकच्या चेहऱ्यावर एक मोठे मनमोकळे हसू उमटले. तो उठला आणि म्हणाला,
"कामिनीजी, मानले तुम्हाला! जाता जाता मी एवढंच म्हणेन... तुमच्याशी पैशांच्या बाबतीत किंवा शब्दांच्या बाबतीत जिंकणे खरोखरच अशक्य आहे."
कामिनीने आपले दोन्ही हात गालावर ठेवले आणि ती पुन्हा एकदा खूप गोड आणि खळाळून हसली. बऱ्याच दिवसांनी तिचे हे रूप पाहायला मिळत होते.
"थँक्यू सर, मग सोमवारपासून अनयाचा डबा लॉक झाला." कामिनी म्हणाली.
"हो, पक्का लॉक झाला. धन्यवाद कामिनीजी, कॉफीसाठी आणि डब्यासाठीही," कौशिकने निरोप घेतला आणि तो बेकरीच्या बाहेर पडला.
त्या दुपारच्या वातावरणात दोघांच्याही मनात एकमेकांबद्दल एक वेगळाच न संपणारा आदर निर्माण झाला होता. कौशिक विचार करत होता की, कामिनी किती स्वाभिमानी, करारी आणि स्वतःच्या पायावर उभी राहणारी स्त्री आहे, जी कोणाचेही उपकार फुकट घेत नाही. तर कामिनी विचार करत होती की, कौशिक किती निस्वार्थी, काळजी घेणारा आणि समोरच्याच्या भावनांचा आदर करणारा पुरुष आहे. दोन वेगवेगळ्या मनांचे कोपरे आता हळूहळू एकाच सुवर्णमध्यावर येऊन मिळू लागले होते.
क्रमशः
भालचंद्र नरेंद्र देव
सदर कथेचे लिखाण सुरू आहे, पुढील भाग नियमितपणे इरा फेसबुक पेज वर येतील, त्यामुळे पेजला फॉलो करून ठेवा.
ता क: ही कथा पुस्तक काल्पनिक आहे. यातील नावे, पात्रे, स्थळे आणि घटना या लेखकाच्या कल्पनेचा अविष्कार आहेत किंवा काल्पनिक पद्धतीने ती योजली आहेत. कोणाही जिवंत वा मृत व्यक्तीशी, घटना प्रसंगाशी किंवा ठिकाणांशी त्यांचे साधर्म्य आढळल्यास तो निव्वळ योगायोग समजावा.
सर्व हक्क राखीव आहेत, लेखकाच्या स्पष्ट लेखी परवानगीशिवाय या प्रकाशनाचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात किंवा कोणत्याही प्रकारे पुनरुत्पादित किंवा कॉपी केला जाऊ शकत नाही किंवा कोणत्याही डिस्क, टेप, मीडिया किंवा इतर माहिती स्टोरेज डिव्हाइसवर हस्तांतरित किंवा पुनरुत्पादित केला जाऊ शकत नाही. पुस्तक परीक्षणातील संक्षिप्त अवतरण वगळता.
copyright: ©®