कात्री.. भाग १
"मावशींच्या गोळ्या तुझ्याकडं. त्यांचं सगळं तुझ्याकडं. प्रांजल आली की तिला या भानगडीत ओढायचं नाही, समजलं?"
सासूबाईंनी श्वेताच्या हातात गोळ्यांची पिशवी ठेवली आणि दारातल्या रिक्षाकडं धावल्या. रिक्षातून प्रमिलामावशी उतरत होत्या. सासूबाईंच्या थोरल्या बहिणी.
तालुक्याला एकट्या राहणाऱ्या, नवरा जाऊन वीस वर्षं झालेल्या, मूलबाळ नसलेल्या. महिनाभर राहायला आल्या होत्या. तब्येत बरी नसते हल्ली, असं त्यांनी फोनवर सांगितलं होतं. पण घरात या भेटीचा अर्थ वेगळा लावला जात होता.
कारण प्रमिलामावशींकडं अन्नपूर्णा होती. चांदीची, पणजेसासूंच्या काळापासूनची, कुटुंबातली सगळ्यात जुनी मूर्ती.
कारण प्रमिलामावशींकडं अन्नपूर्णा होती. चांदीची, पणजेसासूंच्या काळापासूनची, कुटुंबातली सगळ्यात जुनी मूर्ती.
घरातल्या थोरल्या बाईकडं ती राहायची आणि तिच्या हातून पुढच्या पिढीतल्या एका बाईकडं जायची. मावशींना मूल नव्हतं, म्हणजे आता मूर्ती या घरात येणार, हे ठरलेलं. फक्त कुणाकडं? सासूबाईंच्या मनात प्रश्नच नव्हता. लेकीकडं. प्रांजलकडं. आणि योगायोग असा की प्रांजलही त्याच आठवड्यात महिनाभर माहेरी राहायला येणार होती. जावई परदेशी टूरवर होता.
गणपतीच्या आरतीला मावशी नाव जाहीर करणार, अशी बातमी भिशीत पोहोचलीही होती.
श्वेतानं पिशवी उघडली. आत तीन प्रकारच्या गोळ्या होत्या. बीपीची सकाळी आठला, शुगरची दुपारी दोनला, झोपेची रात्री नऊला. डॉक्टरांची चिठ्ठी सोबत होती. श्वेतानं ड्रॉवरमधली कात्री काढली आणि पहिल्या पट्टीतून एक गोळी सरळ रेषेत कापून घेतली.
श्वेतानं पिशवी उघडली. आत तीन प्रकारच्या गोळ्या होत्या. बीपीची सकाळी आठला, शुगरची दुपारी दोनला, झोपेची रात्री नऊला. डॉक्टरांची चिठ्ठी सोबत होती. श्वेतानं ड्रॉवरमधली कात्री काढली आणि पहिल्या पट्टीतून एक गोळी सरळ रेषेत कापून घेतली.
सासरे हयात असताना त्यांच्या गोळ्या करता करता लागलेली सवय. पट्टी हातानं फाडली की कडा वाकड्या होतात, गोळी सांडते, कधी फुटते. कात्रीनं कापली की एक चौकोन नीट हातात येतो. सासऱ्यांनीच शिकवलेली पद्धत. त्यांना जाऊन तीन वर्षं झाली, कात्री तशीच होती.
प्रमिलामावशी दोन दिवसांत घरात रुळल्या. फार बोलायच्या नाहीत. खिडकीशी बसून राहायच्या, पेपर वाचायच्या, आणि बघायच्या. श्वेता आठला गोळी घेऊन आली की न बघता हात पुढं करायच्या. दोनला जेवण झाल्यावर श्वेतानं गोळी आणली की मान डोलवायच्या. नऊला मात्र त्या नेहमी विचारायच्या, दमलीस का गं? श्वेता हसून नाही म्हणायची. एवढंच नातं.
चौथ्या दिवशी प्रांजल आली आणि घराचा सूर बदलला. सासूबाईंनी लेकीला हातावर झेललं. सकाळचा चहा प्रांजलच्या खोलीत जायला लागला, तिच्या आवडीचे पदार्थ रोज व्हायला लागले, आणि प्रांजल मावशींच्या खोलीत जाऊन दिवसातनं एकदा तब्येत विचारायला लागली. मावशी, काही हवं का? मावशी, पाय चेपू का? सासूबाई ते बघायच्या आणि कौतुकानं मावशींना सांगायच्या, बघ गं ताई, माझी लेक कशी आहे ते. आणि श्वेताचा उल्लेख आला की सूर बदलायचा. हिला हिशोब नाही, हिचं लक्ष नसतं.
एका संध्याकाळी प्रांजल मावशींचे पाय चेपत बसली होती आणि तिचा फोन वाजला. मैत्रिणीचा. ती फोन घेऊन गॅलरीत गेली आणि अर्ध्या तासानं परत आली तेव्हा मावशींचे पाय श्वेता चेपत होती. भाजी चिरता चिरता मध्येच उठून आलेली, हाताला हळदीचा रंग तसाच.
प्रांजल दारातच थांबली आणि म्हणाली, अगं वहिनी, मी येणारच होते. श्वेता काही बोलली नाही. मावशींनीही काही बोललं नाही, फक्त श्वेताच्या हळदीच्या हाताकडं बघितलं. दुसऱ्या दिवशी भिशीतल्या बायका आल्या तेव्हा सासूबाईंनी लेकीचं कौतुक चवीनं सांगितलं, रोज मावशींचे पाय चेपते हो माझी प्रांजल. श्वेता चहाचे कप घेऊन आत बाहेर करत राहिली. कौतुकाच्या याद्या कोण करतं आणि कामाच्या याद्या कोण, हे त्या घरात ठरलेलं होतं.
एका दुपारी सासूबाईंनी श्वेताला बाजारात पाठवलं आणि तिला यायला उशीर झाला. दोन वाजून वीस मिनिटांनी ती धापा टाकत घरात शिरली, तर सासूबाई मावशींच्या खोलीत उभ्या होत्या.
"बघितलंस ताई? वीस मिनिटं उशीर. शुगरची गोळी अशी उशिरा चालते का? प्रांजलकडं असतं तर.."
"बघितलंस ताई? वीस मिनिटं उशीर. शुगरची गोळी अशी उशिरा चालते का? प्रांजलकडं असतं तर.."
"मी बाजारात होते आई, तुम्हीच.."
"कारणं नकोत. गोळी दे."
श्वेतानं थरथरत्या हातानं पट्टी काढली, कात्रीनं कापली आणि मावशींच्या हातावर ठेवली. मावशींनी गोळी घेतली, पाणी प्यायल्या, आणि रिकाम्या पट्टीचा तुकडा श्वेताच्या हातातून हळूच घेतला. रोजच्यासारखा. श्वेताला ते कधी खटकलं नव्हतं. रिकामा तुकडा त्या स्वतःच कचऱ्यात टाकत असतील, असं तिला वाटायचं.
श्वेतानं थरथरत्या हातानं पट्टी काढली, कात्रीनं कापली आणि मावशींच्या हातावर ठेवली. मावशींनी गोळी घेतली, पाणी प्यायल्या, आणि रिकाम्या पट्टीचा तुकडा श्वेताच्या हातातून हळूच घेतला. रोजच्यासारखा. श्वेताला ते कधी खटकलं नव्हतं. रिकामा तुकडा त्या स्वतःच कचऱ्यात टाकत असतील, असं तिला वाटायचं.
गणपती दोन दिवसांवर आले. घर सजलं. मंडळातल्या बायकांची चौकशी सुरू झाली, मूर्तीचं काय ठरलं गं? सासूबाई हसून सांगायच्या, आरतीला कळंल. प्रांजलनं आरतीसाठी नवी साडी घेतली. श्वेता स्वयंपाकघरात मोदकांचं सारण भाजत राहिली.
आरतीच्या आदल्या रात्री नऊची गोळी घेऊन श्वेता मावशींच्या खोलीत गेली. मावशी झोपल्या होत्या. पलंगाशेजारी त्यांची बॅग उघडी होती आणि वरचं कापड बाजूला सरकलेलं होतं. श्वेता गोळी ठेवायला वाकली आणि तिची नजर आत गेली.
बॅगेत एक कापडी पिशवी होती. आणि पिशवीत, नीट रचून ठेवलेले, रिकाम्या गोळ्यांच्या पट्ट्यांचे तुकडे. पंचवीस.. सव्वीस.. मोजता मोजता तिचा हात थांबला, कारण खाली अजून चळती होत्या. सगळे कात्रीनं सरळ कापलेले. प्रत्येक तुकड्यावर पेनानं बारीक अक्षरात तारीख लिहिलेली. आणि वेळ.
बॅगेत एक कापडी पिशवी होती. आणि पिशवीत, नीट रचून ठेवलेले, रिकाम्या गोळ्यांच्या पट्ट्यांचे तुकडे. पंचवीस.. सव्वीस.. मोजता मोजता तिचा हात थांबला, कारण खाली अजून चळती होत्या. सगळे कात्रीनं सरळ कापलेले. प्रत्येक तुकड्यावर पेनानं बारीक अक्षरात तारीख लिहिलेली. आणि वेळ.
श्वेता जागीच थिजली. रिकाम्या पट्ट्या कुणी जपून ठेवतं? तारखा लिहून? कशासाठी?
"उद्या कळंल."
मावशी जाग्या होत्या. डोळे उघडे. श्वेताकडं शांतपणे बघत.