"मोजा ताई.. मनातल्या मनात एकोणीस आकडे मोजा.."
विद्याने थरथरत्या ओठांनी मोजायला सुरुवात केली.. एक.. दोन.. तीन..
आणि बरोबर एकोणिसाव्या आकड्याला मुंग्यांची रांग पुन्हा चालू लागली..
विद्या मटकन स्टुलावर बसली.. तिने हातातल्या फोनकडे बघितलं.. मेघनाचा मेसेज अजूनही स्क्रीनवर चमकत होता..
"काका.. आत्ता ज्या क्षणी तुमच्या मुंग्या थांबल्या ना.. त्याच क्षणी जपानमधलं घड्याळ अडखळलं.. जपान म्हणजे इथून सहा हजार किलोमीटर लांब.."
"मला त्या घड्याळांतलं काही कळत नाही ताई.. मला फक्त एवढं कळतं.. कोणीतरी रिळ बदलतंय.."
"रिळ?? म्हणजे काय काका??"
आणि मग काकांनी तिला आपली जुनी गोष्ट सांगितली.. टुरिंग टॉकीज.. फडके मास्तर.. प्रोजेक्टरची रिळं.. आणि पडद्याच्या कोपऱ्यातली ती पांढरी खूण..
"ताई, सिनेमा बघणाऱ्यांना ती खूण कधीच दिसत नाही.. त्यांना फक्त गोष्ट दिसते, हिरो दिसतो.. खूण फक्त रिळ चालवणाऱ्याला दिसते.. कारण त्याचं काम बघणं हेच असतं.. मंगळवारपासून मला परत खुणा दिसायला लागल्यात.. म्हणजे कोणीतरी रिळ बदलतंय.. सिनेमा चालू ठेवून.. प्रेक्षकांना अजिबात न कळू देता.."
विद्या त्यांच्याकडे नुसती बघतच राहिली..
"काका.. तुम्ही आत्ता जे बोललात ना.. तेच जगातले मोठमोठे शास्त्रज्ञ गेली पंचवीस वर्षं महागड्या इंग्रजीत बोलत आहेत.. त्याला ते सिम्युलेशन म्हणतात.. म्हणजे हे जग कदाचित कोणीतरी चालवलेला एक भला मोठा सिनेमा आहे आणि आपण सगळे त्यातली माणसं आहोत, अशी कल्पना.. ती खरी की खोटी हे कोणालाच माहीत नाही.. पण ऑक्सफर्डसारख्या विद्यापीठात त्यावर गंभीरपणे शोधनिबंध लिहिले गेले आहेत.."
"म्हणजे मी येडा नाही तर??"
"येडे असाल तर मग आपण दोघंही आहोत.." असं म्हणून विद्या पहिल्यांदा मोकळेपणाने हसली..
_______________
मग तिने पिशवीतून व्याख्यानाचे कागद काढले.. त्यात दोन मोठे फोटो होते.. तिने ते काकांच्या पेटीवर शेजारी शेजारी ठेवले..
दोन्ही फोटोंमध्ये काळ्या रंगावर पिवळसर धाग्यांचं जाळं होतं.. मधे मधे गाठी, आणि त्या गाठींना जोडणारे धागे.. दोन्ही फोटो जुळ्या भावांसारखे एकसारखे दिसत होते..
"सांगा बघू काका.. कोणता फोटो कसला आहे?"
"दोन्ही एकाच गोष्टीचे आहेत ताई.."
"नाही.. हा फोटो माणसाच्या मेंदूतल्या पेशींचा आहे.. सूक्ष्मदर्शकाखाली काढलेला.. आणि हा अख्ख्या विश्वाचा नकाशा आहे.. कोट्यवधी आकाशगंगांचा.. एक फोटो केसाच्या जाडीएवढ्या भागाचा आहे आणि दुसरा डोक्यात न मावणाऱ्या आकाराचा.. आणि तरी दोन्हींची विणण्याची पद्धत जवळजवळ एकच आहे.. इटलीतल्या दोन शास्त्रज्ञांनी.. एक मेंदूचा डॉक्टर आणि एक आकाशाचा अभ्यासक.. दोघांनी हे गणिताने ताडून बघितलंय.."
काका त्या फोटोंकडे बराच वेळ बघत राहिले.. आणि मग हळू आवाजात म्हणाले..
"पिंडी ते ब्रह्मांडी.."
"काय म्हणालात??"
"माझी आजी म्हणायची.. जे पिंडात ते ब्रह्मांडात.. जे आपल्या आत असतं, तेच वर आभाळात असतं.." काकांनी फोटोवर बोट ठेवलं.. "तिने हे फोटो न बघता सांगितलं होतं ताई.."
विद्याच्या अंगावर काटा आला..
आपण ज्या पिढीला अडाणी म्हणतो, त्या पिढीने उत्तरं आधीच शोधून ठेवली होती.. आपण फक्त त्यांना इंग्रजी नावं देत बसलो आहोत..!!!
"आणि काका, तुमच्या मुंग्यांचीही एक गंमत सांगते.." विद्या साखरेच्या कोपऱ्याकडे बघत म्हणाली.. "एका मुंगीला काहीही कळत नाही.. तिचा मेंदू मिठाच्या कणाएवढा असतो.. पण हजार मुंग्या एकत्र आल्या की त्यांची रांग शहाणी होते.. रस्ता शोधते, पूल बांधते.. म्हणजे शहाणपण एका मुंगीत नसतं.. ते त्यांच्या जोडणीत असतं.. आपल्या डोक्यातही अगदी तेच आहे.. एका पेशीला विचार करता येत नाही.. पण अब्ज पेशी एकमेकांना जोडल्या की त्यातून विचार जन्माला येतो.. थेंबाथेंबांतून पूर यावा तसा.."
"आणि विश्वाचं काय ताई?" काकांनी हळूच विचारलं.. "विश्वातही अब्जावधी गाठी अशाच जोडलेल्या आहेत ना.. मग एवढ्या मोठ्या जाळ्यातून काहीतरी जन्मत असेल का??"
विद्या क्षणभर निःशब्द झाली..
हा प्रश्न विचारायला तिच्या संस्थेतली पीएचडीवाली माणसं घाबरायची.. आणि रस्त्यावर बसणाऱ्या एका पॉलिशवाल्याने तो प्रश्न सहज विचारला होता..
"माहीत नाही काका.." ती हळू म्हणाली.. "पण आजपासून आपण दोघं मिळून ते शोधायचं.. तुम्ही रेघा मारत राहा, वेळेसकट.. मी जगभरच्या यंत्रांच्या नोंदी आणत राहीन.. विज्ञानात भावनेला किंमत नसते, नोंदीला असते.. आणि तुमच्या रेघा हीच नोंद आहे.. दोन्ही जुळत गेलं, तर तुमच्या बुटाच्या टोकाला दुर्बिणीएवढी किंमत येईल.."
_______________
दुपारी संस्थेतल्या मिटिंगमध्ये मात्र वेगळंच चित्र होतं..
"सावंत सर, आता अकरा घटना झाल्यात.. तीन खंडं.. आणि प्रत्येक वेळी एकच वेळ.. हा डेटा एरर असूच शकत नाही.." विद्याने फाईल पुढे केली..
सावंत सरांनी ती फाईल उघडलीसुद्धा नाही..
"मॅडम नाईक.. परत तेच??"
"सर, निदान एकदा डेटा तरी बघा.."
"आणि तुमचा तो दुसरा साक्षीदार कोण आहे म्हणे?" सर खुर्चीत मागे रेलत म्हणाले.. "ऐकलंय मी.. स्टेशनबाहेरचा कोणी बूटपॉलिशवाला??"
अख्ख्या मिटिंगमध्ये हशा पिकला..
"त्यांचा चाळीस वर्षांचा अनुभव आहे सर.. चकाकी वाचण्याचा.."
"चकाकी??" सावंत सर मोठ्याने हसले.. "मॅडम, विज्ञान दुर्बिणीतून दिसतं, बुटातून नाही.. आणि मुळात बायकांना निष्कर्षाची फार घाई असते.. जा, कामाला लागा.."
विद्या केबिनबाहेर आली.. तळपायाची आग मस्तकात गेली होती.. पण ती एक अक्षरही बोलली नाही..
तिने फक्त मोबाईल काढला आणि काकांच्या पेटीच्या झाकणाचा फोटो पुन्हा एकदा बघितला.. अकरा रेघा..
"ठीक आहे सर.." ती स्वतःशीच पुटपुटली.. "दुर्बीण तुमची असेल.. पण वेळ माझ्या बाजूने आहे.."
📱
ईरा App
आता वाचा ईराच्या कथा सोप्या पद्धतीने