एका छोट्याशा शहरात सुमनताई आणि अनंतराव यांना दोन मुली होत्या—मृणाल आणि मिताली.
दोघी बहिणी दिसायला सारख्या, स्वभावानेही प्रेमळ; पण लग्नानंतर त्यांच्या आयुष्याने दोन पूर्णपणे वेगळे रंग घेतले.
मृणालचं लग्न एका मोठ्या, प्रतिष्ठित कुटुंबात झालं होतं. घरात पैसा, मोठं घर, नोकर-चाकर सगळं होतं. पण तिथे एक गोष्ट नव्हती—समजून घेणारं मन.
मितालीचं लग्न साध्या मध्यमवर्गीय कुटुंबात झालं होतं. घर छोटं होतं, साधनं मर्यादित होती; पण तिथे माणसांच्या मनात जागा खूप होती.
लग्नाच्या दोन वर्षांनी दोन्ही बहिणी एकाच वेळी गर्भवती झाल्या.
सुमनताईंच्या आनंदाला पारावार उरला नाही.
“अगं, दोन्ही मुली एकाच वेळी आई होणार! यापेक्षा मोठा आनंद काय असणार?” त्या म्हणायच्या.
पण त्या आनंदामागे दोन्ही बहिणींचे अनुभव मात्र अगदी वेगळे होते.
---
मृणालच्या सासरी तिची गर्भधारणा कळताच सगळ्यांनी आनंद व्यक्त केला.
पण काही दिवसांतच तिच्या सासूबाईंचा खरा स्वभाव समोर आला.
“गर्भवती आहेस म्हणून घरातली कामं बंद करायची नाहीत. आमच्या काळात आम्ही शेवटच्या दिवसापर्यंत सगळं काम केलं.”
मृणाल सकाळी उठून स्वयंपाक करायची, घर आवरायची, कपडे घडी करायची. उलट थोडा आराम केला की तिला ऐकावं लागायचं.
“हल्लीच्या मुलींना जरा काही झालं की थकवा येतो.”
एकदा तिला सकाळपासून मळमळत होतं. तिने फक्त एवढंच सांगितलं,
“आई, आज मला थोडा आराम करू द्या.”
सासूबाईंनी लगेच उत्तर दिलं,
“आता पासूनच नखरे सुरू? बाळंतपण म्हणजे आजार नाही.”
मृणाल गप्प झाली.
तिचा नवरा अमोल चांगला होता, पण ऑफिसच्या कामात सतत व्यस्त. आईसमोर पत्नीची बाजू घ्यायला तो कचरायचा.
मृणालच्या मनात एकच प्रश्न निर्माण व्हायचा—
“आई होणं खरंच इतकं कठीण आहे, की आई होण्याआधीच स्त्रीला सगळं सहन करायला शिकावं लागतं?”
---
दुसरीकडे मितालीच्या सासरी परिस्थिती अगदी वेगळी होती.
तिच्या सासूबाई शारदाताई साध्या होत्या.
गर्भधारणा कळताच त्यांनी पहिल्यांदा मितालीला मिठी मारली.
“आता तू फक्त स्वतःची काळजी घे. बाकी घर आम्ही पाहतो.”
मिताली हसून म्हणाली,
“आई, पण मी काम करेन ना. मला काही झालेलं नाही.”
“मला माहिती आहे. पण तुला काही झालेलं नाही म्हणून तू स्वतःला त्रास देत राहायचा का? घरकामापेक्षा आत्ता तुझं आणि बाळाचं महत्त्व जास्त आहे.”
घरात मितालीच्या आवडीचे पदार्थ बनू लागले.
तिला थकवा आला तर शारदाताई म्हणायच्या,
“जा, थोडी झोप घे.”
तिचा नवरा निखिल डॉक्टरांच्या भेटीला तिच्यासोबत जायचा. सोनोग्राफीच्या दिवशी त्याने मितालीचा हात हातात घेतला आणि म्हणाला,
“आपण दोघं पालक होणार आहोत. पण सगळ्यात आधी तू सुरक्षित आणि आनंदी असणं महत्त्वाचं.”
मितालीच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले.
---
एक दिवस दोन्ही बहिणी माहेरी आल्या.
मृणालच्या चेहऱ्यावर थकवा होता.
मितालीने तिला पाहताच विचारलं,
“तू ठीक आहेस ना?”
मृणाल हसली.
“हो गं… ठीक आहे.”
पण बहिणीपासून काय लपणार?
रात्री दोघी एकत्र बसल्या तेव्हा मृणालच्या डोळ्यातून अश्रू वाहू लागले.
“मला कधी कधी वाटतं, मी बाळासाठी नाही तर सगळ्यांच्या अपेक्षा पूर्ण करण्यासाठी गर्भवती आहे.”
मितालीने तिचा हात धरला.
“असं बोलू नकोस.”
“पण खरं आहे गं. माझ्या शरीरात रोज बदल होतोय. भीती वाटते, थकवा येतो, कधी रडावंसं वाटतं. पण मला कुणी विचारतच नाही की मृणाल, तुला काय वाटतंय? सगळ्यांना फक्त बाळाची काळजी आहे.”
मिताली काही क्षण शांत राहिली.
मग म्हणाली,
“बाळाची काळजी घेण्यासाठी आधी आईची काळजी घ्यावी लागते. हे सगळ्यांना समजायला हवं.”
---
काही महिन्यांनी दोघींची प्रसूती जवळ आली.
मृणालच्या सासरी अजूनही तिच्याकडून काम करून घेतलं जात होतं.
एके दिवशी तिला अचानक खूप अस्वस्थ वाटलं.
तिने नवऱ्याला फोन केला.
“अमोल, मला हॉस्पिटलला जायचंय.”
अमोल घाबरला. तो लगेच घरी आला.
त्या दिवशी पहिल्यांदाच त्याने आईसमोर ठामपणे सांगितलं,
“आई, मृणाल आता तुमची सून नाही फक्त. ती एका बाळाची आई होणार आहे. तिच्यावर कामाचा ताण देऊन काही झालं तर त्याची जबाबदारी कोण घेणार?”
सासूबाई काही बोलल्या नाहीत.
अमोल पुढे म्हणाला,
“माझ्या आईनेही मला जन्म देताना खूप त्रास सहन केला असेल. पण त्याचा अर्थ मृणालनेही तसंच सहन करावं असा नाही. प्रत्येक पिढीने पुढच्या पिढीसाठी काहीतरी चांगलं बदलायला हवं.”
पहिल्यांदाच सासूबाईंच्या चेहऱ्यावर अपराधीपणाची छटा उमटली.
---
काही दिवसांनी दोन्ही बहिणींना मुलं झाली.
मितालीला मुलगा झाला.
मृणालला मुलगी.
दोन्ही कुटुंबांत आनंद साजरा झाला.
मृणालच्या सासूबाई नातीला हातात घेऊन बराच वेळ शांत उभ्या राहिल्या.
मग त्यांनी मृणालकडे पाहिलं.
“मृणाल…”
“हो आई?”
“मी तुझ्यासोबत चुकीचं वागले.”
मृणाल काही बोलली नाही.
“मला वाटत होतं, आम्ही जे सहन केलं तेच योग्य. पण आज माझ्या नातीला पाहताना वाटतं… उद्या ती मोठी झाली आणि तिच्या बाळंतपणाच्या वेळी तिच्या सासरी तिला माझ्यासारखं वागवलं, तर मला ते सहन होईल का?”
त्यांच्या डोळ्यात अश्रू होते.
“नाही,” मृणाल हळूच म्हणाली.
सासूबाईंनी तिचा हात धरला.
“मग आजपासून हे घर बदलायचं.”
---
काही महिन्यांनी दोन्ही बहिणी पुन्हा माहेरी भेटल्या.
दोघांच्या हातात त्यांची बाळं होती.
सुमनताई दोन्ही नातवंडांकडे पाहत हसत होत्या.
मृणाल म्हणाली,
“मिताली, आपली घरं वेगळी होती. पण आता मला एक गोष्ट कळली.”
“काय?”
“बाळंतपण म्हणजे फक्त एका बाळाचा जन्म नाही. त्या काळात एका स्त्रीचा नव्याने जन्म होतो. ती आई होते, आणि तिच्यासोबत तिचं संपूर्ण आयुष्य बदलतं.”
मिताली हसली.
“म्हणूनच त्या स्त्रीला त्या काळात नियमांपेक्षा प्रेम, शिकवणीपेक्षा आधार आणि अपेक्षांपेक्षा समजून घेणं हवं.”
मृणालने आपल्या मुलीकडे पाहिलं.
“आणि आपण आपल्या मुलींना हे शिकवायचं—सहन करणं हीच चांगल्या स्त्रीची ओळख नाही.”
मितालीने तिच्या मुलाकडे पाहत उत्तर दिलं,
“आणि आपल्या मुलांना हे शिकवायचं—आई होणं ही फक्त स्त्रीची जबाबदारी नाही.”
दोघी बहिणी एकमेकींकडे पाहून हसल्या.
दोन घरं वेगळी होती.
दोन अनुभव वेगळे होते.
पण त्या दोघींनी एकच निर्णय घेतला—
त्यांच्या मुलांच्या पिढीत “बाळंतपण” हा त्रास सहन करण्याचा काळ नसून, आईला जपण्याचा काळ असणार होता.
कारण बाळाला जन्म देणारी स्त्री मजबूत असतेच… पण त्या ताकदीला प्रेमाची साथ मिळाली, तर तिचं मातृत्व अधिक सुंदर होतं.
📱
ईरा App
आता वाचा ईराच्या कथा सोप्या पद्धतीने