"ए बाई, गेटपाशी काय घुटमळतेयस सकाळी सकाळी ? कचरा उचलायचा आणि निघायचं. इथल्या गाड्यांना हात लावलेला खपणार नाही हा."
सोसायटीच्या पार्किंगमधून जोगळेकर काकांचा आवाज आला. मंगलने काही उत्तर दिलं नाही. तिने डोक्यावरची टोपली सावरली आणि ती जिन्याकडे वळली.
सात वर्षं झाली ती "संकेत रेसिडेन्सी" चा कचरा उचलत होती. सकाळी साडेसहा ते नऊ. चोवीस बिऱ्हाडं, चोवीस डबे, ओला कचरा वेगळा, सुका वेगळा. महिन्याला बिऱ्हाडामागे शंभर रुपये. त्यात भर म्हणून दुपारी कचरा डेपोवर वर्गीकरणाचं काम.
नवरा पाच वर्षांपूर्वी गेला. मागे राहिली एक मुलगी, ऐश्वर्या. यंदा बारावी झाली आणि नर्सिंगला नंबर लागला. फी भरायची तारीख जवळ येत होती आणि मंगलच्या पिशवीत साठवलेले पैसे मोजून तिकडेच जाणार होती.
मंगलचा दिवस पहाटे पाचला सुरू व्हायचा. आधी स्वतःच्या घरचं, ऐश्वर्याचा डबा, मग साडेसहाला सोसायटी, नऊनंतर डेपो, आणि संध्याकाळी परत घर. तिच्या हाताला कचऱ्याचा वास कायमचा बसला होता, आणि तिने तो कधी लपवला नाही.
"वास कामाचा आहे, चोरीचा नाही," ती लेकीला म्हणायची.
"वास कामाचा आहे, चोरीचा नाही," ती लेकीला म्हणायची.
सोसायटीत तिचं अस्तित्व दारापुरतं होतं. काही घरं बरी होती. तिसऱ्या मजल्यावरच्या दामले वहिनी दिवाळीला फराळ द्यायच्या, ऐश्वर्याची चौकशी करायच्या. आणि काही घरं म्हणजे दुसऱ्या मजल्यावरच्या सुलभाताई. दार उघडून डबा पुढे सरकवायचा, "नीट धू तो, मागच्या वेळी वास येत होता" असं ठणकावायचं, आणि दार लावायचं.
मंगलला त्याचंही काही वाटेनासं झालं होतं. काम आपलं, माणसं त्यांची त्यांची.
त्या मंगळवारी सकाळी नेहमीप्रमाणे तिने डबे रिकामे केले आणि ती निघून गेली. आणि दहा वाजता सोसायटीत भूकंप झाल्यासारखा गोंधळ उठला.
त्या मंगळवारी सकाळी नेहमीप्रमाणे तिने डबे रिकामे केले आणि ती निघून गेली. आणि दहा वाजता सोसायटीत भूकंप झाल्यासारखा गोंधळ उठला.
सुलभाताईंची कापडी पिशवी गायब होती. हिरवी, फुलांची, चेन असलेली पिशवी. आणि आत काल बँकेतून काढलेले पेन्शनचे बारा हजार रुपये, पासबुक, आणि औषधांच्या चिठ्ठ्या. काल संध्याकाळी त्यांनी ती पिशवी किचनच्या ओट्यावर ठेवली होती, हे त्यांना पक्कं आठवत होतं. आज सकाळपासून घर उलथंपालथं करून झालं. पिशवी नव्हती.
"घरात कोण कोण आलं होतं काल संध्याकाळपासून ?" शेजारच्या पंडित बाईंनी चौकशी सुरू केली.
"कोण येणार ? कुणीच नाही. सूनबाई ऑफिसला, मुलगा टूरवर. मी आणि घर." सुलभाताई आठवत बोलत होत्या. "फक्त.. सकाळी ती कचरावाली येऊन गेली."
"कोण येणार ? कुणीच नाही. सूनबाई ऑफिसला, मुलगा टूरवर. मी आणि घर." सुलभाताई आठवत बोलत होत्या. "फक्त.. सकाळी ती कचरावाली येऊन गेली."
बस. एवढं पुरलं. "कचरावाली" हा शब्द निघाला आणि संशयाने आपली जागा धरली. कुणी म्हणालं, "मागच्या वर्षी शेजारच्या सोसायटीत असंच झालं होतं." कुणी म्हणालं, "या लोकांना दारं उघडी दिसली की.." ज्या दामले वहिनींनी तिला दिवाळीचा फराळ दिला होता, त्याही "काही सांगता येत नाही बाई हल्ली" म्हणून गेल्या.
सात वर्षांची ओळख एका दुपारीत वितळून गेली. दुपारपर्यंत सोसायटीच्या व्हॉट्सअॅप ग्रुपवर संदेश फिरले. "सुलभाताईंच्या घरातून रोख रक्कम गायब. सकाळी बाहेरच्या व्यक्तीचा वावर. सर्वांनी सतर्क राहावे." कुणी थेट नाव लिहिलं नाही, पण दुसऱ्या दिवशी सकाळी मंगल गेटमधून आत आली तेव्हा वॉचमनने तिला अडवलं.
"मावशी, आज वर जायचं नाही. कमिटीचा निरोप आहे. डबे खाली आणून ठेवतील माणसं."
"का हो दादा ? काय झालं ?"
वॉचमन नजर चुकवत म्हणाला, "सुलभाताईंचे पैसे हरवलेत. बारा हजार. लोक तुझं नाव घेतायत."
मंगलच्या डोक्यावरची टोपली जड झाली. सात वर्षांत तिने या सोसायटीच्या कचऱ्यातून सापडलेली एक अंगठी, दोनदा पाकिटं, एकदा तर सोन्याचं कानातलं परत केलं होतं. ते कुणाच्या लक्षात नव्हतं. लक्षात राहिलं ते एवढंच, की पैसे गेले त्या दिवशी सकाळी ही आली होती.
मंगलच्या डोक्यावरची टोपली जड झाली. सात वर्षांत तिने या सोसायटीच्या कचऱ्यातून सापडलेली एक अंगठी, दोनदा पाकिटं, एकदा तर सोन्याचं कानातलं परत केलं होतं. ते कुणाच्या लक्षात नव्हतं. लक्षात राहिलं ते एवढंच, की पैसे गेले त्या दिवशी सकाळी ही आली होती.
"दादा, मी नाही घेतले." एवढंच ती म्हणाली.
"मला माहितीये मावशी," वॉचमन हळू आवाजात म्हणाला. "पण कमिटी म्हणतेय, पोलिसांत द्यायचं का यावर आज संध्याकाळी मीटिंग आहे. तू आज नको थांबूस."
मंगल टोपली घेऊन परत फिरली. गेटबाहेर पडताना तिला दुसऱ्या मजल्याच्या गॅलरीत सुलभाताई दिसल्या. नजरानजर झाली. सुलभाताईंनी तोंड फिरवलं. मंगल क्षणभर तिथेच उभी राहिली. मग चालायला लागली. वाटेत ऐश्वर्याचा फोन आला, "आई, फीचं पत्र आलंय ग कॉलेजचं. पुढच्या सोमवारपर्यंत भरायचीये." मंगलने "भरू हा बाळा, आहेत पैसे" म्हटलं आणि फोन ठेवला. पैसे होते. पण उद्यापासून काम राहील का, हा प्रश्न टोपलीपेक्षा जड होता.
त्या दिवशी मंगल डेपोवर कामाला गेली, पण तिचं चित्त थाऱ्यावर नव्हतं. पोलीस. चौकशी. ऐश्वर्याच्या कॉलेजात कळलं तर ? नर्सिंगला जाणाऱ्या मुलीची आई चोर ठरली तर ? दुपारी वर्गीकरणाच्या पट्ट्यावर संकेत रेसिडेन्सीच्या गाडीचा कचरा आला आणि मंगल यांत्रिकपणे हात चालवत राहिली. प्लास्टिक इकडे, ओला तिकडे, काच वेगळी..
आणि तिचा हात एका जागी थांबला.
त्या दिवशी मंगल डेपोवर कामाला गेली, पण तिचं चित्त थाऱ्यावर नव्हतं. पोलीस. चौकशी. ऐश्वर्याच्या कॉलेजात कळलं तर ? नर्सिंगला जाणाऱ्या मुलीची आई चोर ठरली तर ? दुपारी वर्गीकरणाच्या पट्ट्यावर संकेत रेसिडेन्सीच्या गाडीचा कचरा आला आणि मंगल यांत्रिकपणे हात चालवत राहिली. प्लास्टिक इकडे, ओला तिकडे, काच वेगळी..
आणि तिचा हात एका जागी थांबला.
ओल्या कचऱ्याच्या ढिगात, भाजीच्या देठांमध्ये आणि शिळ्या भाताच्या गोळ्यात, एक हिरवी, फुलाफुलांची, चेन असलेली कापडी पिशवी अडकली होती.
संध्याकाळी सात वाजता संकेत रेसिडेन्सीच्या हॉलमध्ये कमिटीची मीटिंग भरली होती. "पोलिसांत तक्रार द्यायचीच" या मुद्द्यावर जोगळेकर काका आवाज चढवून बोलत होते.
आणि तेवढ्यात वॉचमन धावत आत आला.
आणि तेवढ्यात वॉचमन धावत आत आला.
"साहेब.. ती कचरावाली मावशी आलीये गेटवर. म्हणतेय, सुलभाताईंना भेटायचंय. आत्ता."
क्रमशः
क्रमशः
📱
ईरा App
आता वाचा ईराच्या कथा सोप्या पद्धतीने