आळीपाळी.. -1
"बाबा, तुमचा फोन दोन वाजता वाजला होता. कुणाचा होता ? तुम्ही अंधारात कुणाशी कुजबुजत होतात ?"
रेवतीने सकाळी चहा देताना सहज विचारलं आणि नारायणरावांनी कप घेताना नजर चुकवली. "कुणाचा नाही. राँग नंबर."
"दोन वाजता राँग नंबर ? आणि तुम्ही त्याच्याशी दहा मिनिटं बोललात ?"
"रेवती, चहा दे आणि तुझं काम कर," नारायणराव जरा जोरात म्हणाले आणि लगेच वरमले. "म्हणजे.. जुना मित्र होता. झोप येत नव्हती त्याला."
रेवतीने विषय सोडला. पण तिच्या डोक्यात तो राहिला. आणि त्याच दुपारी नातवाला गोष्ट सांगताना बाबा म्हणाले, "एक राजा होता, एक राणी होती. दोघांना दोन मुलं होती. मुलांनी राजाला एका किल्ल्यात ठेवलं, राणीला दुसऱ्या.
" नातू म्हणाला, "मग ?" बाबा म्हणाले, "मग काय, गोष्ट संपली."
रेवती दारात उभी होती. तिला ती गोष्ट पूर्ण कळली.
हे घर पुण्यात होतं. प्रशांत, तिचा नवरा, आणि ती. आणि दर दुसऱ्या महिन्यापासून त्यांच्याकडे सासरे, नारायणराव.
हे घर पुण्यात होतं. प्रशांत, तिचा नवरा, आणि ती. आणि दर दुसऱ्या महिन्यापासून त्यांच्याकडे सासरे, नारायणराव.
सासूबाई, यमुनाबाई, नाशिकला, धाकट्या दिराकडे, राजनकडे.
हा हिशोब दोन भावांनी वर्षापूर्वी ठरवला होता. "दोघांचा खर्च एकाला जड जातो. आई एकाकडे, बाबा एकाकडे. दर सहा महिन्यांनी अदलाबदल." आई-बाबांना विचारलं होतं का ? विचारलं होतं. दोघांनी "तुम्ही म्हणाल तसं" म्हटलं होतं.
चाळीस वर्षं संसार केलेली माणसं वाटली गेली, खर्चाच्या तक्त्यात. आणि कुणालाच त्यात काही चुकीचं वाटलं नाही, कारण दोन्ही घरांत त्यांना काही कमी नव्हतं. जेवण, औषधं, टीव्ही, स्वतःची खोली. सगळं होतं.
फक्त एकमेकांची सोबत नव्हती.
गावचं घर विकून वर्षापूर्वी ते शहरात आले होते. गुडघे, बीपी, आणि गावात कुणी बघायला नाही, म्हणून मुलांनी बोलावलं. आणि मग पहिल्याच महिन्यात दोन्ही भावांची बैठक झाली.
रेवतीला आठवत होतं, त्या बैठकीत ती चहा देत होती आणि प्रशांत कागदावर आकडे मांडत होता. "आई-बाबांचा महिन्याचा खर्च साधारण चौदा हजार. औषधं, जेवण, बाकी. एकावर सगळं म्हणजे जड. वाटून घेऊ." राजन "बरोबर" म्हणाला. आणि आई-बाबा समोर बसून ऐकत होते. यमुनाबाईंनी एकदा "आम्ही दोघं.." असं सुरू केलं होतं, आणि मग प्रशांत म्हणाला, "आई, तुम्हाला त्रास होऊ नये म्हणूनच हे." आणि त्या गप्प बसल्या. चौदा हजारांचा खर्च सात-सात हजारांत वाटला गेला, आणि माणसंही.
रेवतीच्या हे लक्षात यायला वेळ लागला होता, कारण नारायणराव कधी तक्रार करायचे नाहीत. पेपर वाचायचे, फिरायला जायचे, नातवाला गोष्टी सांगायचे. पण काही गोष्टी तिने टिपल्या होत्या. जेवताना ते दोन पोळ्या घ्यायचे आणि एक अर्धवट सोडायचे. "बाबा, एकच घ्या ना" म्हटलं तर "सवय आहे ग" म्हणायचे.
कसली सवय, हे कधी सांगितलं नाही. संध्याकाळी सात वाजता ते घड्याळाकडे बघायचे आणि गॅलरीत जाऊन उभे राहायचे. बरोबर सात वाजता. रोज. आणि रात्री त्यांच्या खोलीतून, दार बंद असूनही, हळू आवाज यायचा.
रेवतीने प्रशांतला सांगितलं. "बाबा रात्री कुणाशी तरी बोलतात. रोज."
"बोलू दे ग. मित्र असतील. या वयात झोप कमी असते."
"प्रशांत, दोन वाजता ?"
"रेवती, बाबा साठ पार आहेत. त्यांना काय करायचंय ते करू दे. तू उगाच.."
ती गप्प बसली. पण त्या रात्री ती जागी राहिली. साडेबारा. एक. दीड. आणि दोन वाजता बाबांच्या खोलीतून पुन्हा आवाज आला. ती हळूच उठली. दार लोटलेलं होतं, पूर्ण बंद नाही. फटीतून खोलीत मोबाईलचा निळसर उजेड दिसत होता. नारायणराव पलंगावर बसले होते, फोन कानाला. आणि ते कुजबुजत होते.
"यमुने.. झोपलीस का ?"
रेवती दारापाशी थांबली.
रेवती दारापाशी थांबली.
पलीकडून आवाज आला. फोन स्पीकरवर नव्हता, तरी रात्रीच्या शांततेत तो पोचला. सासूबाईंचा. "नाही हो.. तुमच्याशिवाय झोप कशी येईल ? चाळीस वर्षं तुमचं घोरणं ऐकून झोपायची सवय. आता शांततेत झोप येत नाही."
"मी पण नाही. दोन पोळ्या घेतो आणि एक तशीच ठेवतो. तुला ठेवायची सवय ना, वाटायचं.." नारायणरावांचा आवाज कापला.
"वेडे आहात. जेवत जा नीट. सून काय म्हणेल ?"
"सून चांगली आहे. पण यमुने.. सात वाजता गॅलरीत उभा राहतो रोज. नाशिकच्या दिशेला. तुझा दिवा लावायची वेळ ना.."
रेवती दाराआडून मागे सरकली. पाय लटपटत होते. ती स्वतःच्या खोलीत आली, पण झोपली नाही. तिच्या डोक्यात एकच दृश्य होतं. दोन घरांत, दोनशे किलोमीटर अंतरावर, रोज रात्री दोन वाजता जागी असलेली दोन माणसं. आणि दोन्ही घरांतल्या मुलांनी हिशोब बरोबर केल्याचं समाधान.
सकाळी तिने पहिला फोन नाशिकला केला. जाऊबाईंना. पल्लवीला.
"पल्लवी, एक विचारते. आई रात्री दोन वाजता जाग्या असतात का ग ?"
पलीकडे क्षणभर शांतता. मग पल्लवीचा आवाज. "तुम्हाला कसं कळलं वहिनी ? मी तर आज फोन करणारच होते तुम्हाला. काल रात्री मी दारात उभी होते. आई फोनवर होत्या. आणि.. वहिनी, त्या 'तुमच्याशिवाय झोप येत नाही' म्हणत होत्या."